زندگى سياسى و اجتماعى امام ، الگويى در حد مدينهء فاضله است . گاه نمونه‌هايى از استقامت و استوارى بر حكم خدا ديده مىشود ، كه به نظر مىرسد قابل پيروى براى ديگران نيست ، چنان كه خود امام در نامه‌اى به اين نكته اشاره كرده‌اند . « 1 » به همين دليل اين زندگى ، براى كسانى كه مىخواهند پايبند باشند ، الگوى بسيار بالايى است ، آن گونه كه هميشه بايد از آن درس گرفت و هنوز براى رسيدن به آن راهى طولانى باقى مانده است . به سخن ديگر سيرهء امام ، يكى از بهترين روشهاى زندگى است كه تاكنون در طول حيات انسانى تجربه شده است ، زندگى انسان كاملى كه نمونهء واقعى يك انسان الهى و در شمار نادر افرادى است كه نهادن اسم انسان ، به معناى خليفهء الهى در زمين بر آنان سزاوار است ، اين زندگى تا آن اندازه جذاب است كه دوست را نسبت به او تا بالاترين حد دوستى كشانده و دشمن را در مقابل آن تا نهايت درجه دشمنى بالا مىبرد ، كسى كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله درباره‌اش فرمود : يهلك فيك رجلان ، محبّ مفرط و مبغض مفرط ، « 2 » دشمن به دليل استقامت او در راه حق ، چنان از وى خشمگين است كه در اين باره به افراط گراييده و دوست به همان دليل چنان عشقى به وى مىورزد كه گاه در اين باره به افراط مىگرايد . كسى كه به او محبت ورزيد ، تا حد يك شيعهء مخلص صعود مىكند و اگر اندكى غفلت كند ، گرفتار گرايشات غلوآميز خواهد شد . كمتر ديده شده است كه در دورهء حيات كسى نسبت الوهيت به او بدهند ، اما ، على عليه السّلام در جامعه‌اى كه خداوند آن اندازه بر بشر بودن رسول الله تأكيد كرده بود ، هدف چنين نسبتهايى قرار گرفت ، گرچه امام با آن به سختى برخورد كرد . از مهمترين جلوه‌هاى زندگى امام زهدى است كه سر تا سر زندگى آن حضرت را پوشانده است ، زاهدى كه همه چيز دارد و مىتواند داشته باشد اما از همه آنها اعراض كرده است . گروهى نزد عمر بن عبد العزيز سخن از زهاد به ميان آورده و

--> ( 1 ) . نهج البلاغه ، نامهء 45 ( 2 ) . اين حديث از احاديثى است كه مكرر در مصادر آمده و امام نيز مىفرمايد : يهلك فىّ رجلان ، محب مفرط . . . و مبغض مفرط . نهج البلاغه ، خطبهء 127